ปรสิตวิทยาทางการแพทย์ (Medical Parasitology)


วิชา ปรสิตวิทยาทางการแพทย์ (Medical Parasitology)(วพมปส 301) ปีการศึกษา 2558


คำนำ
 
          คู่มือวิชาปรสิตวิทยาทางการแพทย์ (วพมปส 301) ฉบับนี้  จัดทำขึ้นสำหรับ นพท.วพม. ชั้นปีที่ 3  เพื่อทราบถึงวัตถุประสงค์  วิธีการเรียนการสอน  สื่อการเรียนการสอน  การประเมินผล และเอกสารประกอบการเรียนการสอน    คู่มือนี้ยังช่วยให้อาจารย์ผู้สอนทราบเนื้อหาที่เกี่ยวข้องกันในภาพรวม  ทำให้สามารถจัดการเรียนการสอนได้ตรงกับวัตถุประสงค์และเนื้อหาที่กำหนดไว้  โดยไม่มีความซ้ำซ้อนของเนื้อหา
 
          คณะผู้จัดทำหวังว่าคู่มือเล่มนี้จะเป็นประโยชน์แก่ทั้ง นพท.วพม. ชั้นปีที่ 3 และอาจารย์ เพื่อนำไปสู่ความสำเร็จตามวัตถุประสงค์ของวิชานี้
 
คณะกรรมการประจำรายวิชา
 
 

 

รายชื่อคณาจารย์ผู้ทำหน้าที่เป็น Facilitator (tutor) วิชา ปรสิตวิทยาทางการแพทย์
สำหรับ นพท.วพม. ชั้นปีที่ 3  ปีการศึกษา 2558-2559
 
 

1.       พล.ต.หญิง ศ.เสาวนีย์          ลีละยูวะ

18. ร.ต.ศิรชัช                       นิจพานิชย์

2.      พ.อ.หญิง ผศ.ปานจิต           ธรรมศรี

19. ร.ต.หญิง พลอยพรรณ          นริทรทรางกูล ณ อยุทธยา

3.      พ.อ.ศ.มฑิรุทธ                   มุ่งถิ่น

20. พล.ต.อดิศร                     วงษา

4.       พ.ต.พันเลิศ                     ปิยะราช

21. พ.อ.ธนะพันธ์                   พิบูลย์บรรณกิจ

5.       พ.อ.ผศ.พิพัฒน์                  ศรีธนาบุตร

22. พ.อ.กิตติ                        ตระกูลฮุน

6.       พ.อ.เจตนา                      เรืองประทีป

23. พ.อ.รศ.อธิก                      แสงอาสภวิริยะ

7.       พ.ท.สุเมธ                       เติมมธุรพจน์

24. พ.ท.หญิง พาสิริ                สิทธินามสุวรรณ

8.       พ.ต.ทนงสรรค์                  เทียนถาวร

25. พ.อ.ชาคริต                     คงไทย

9.       พ.ท.วิศิษฐ์                       แก้วพุด

26. พ.อ.พีระ                        นาคลออ

10.   พ.อ.หญิง ผศ.ปนัดดา           หัตถโชติ

27. พ.อ.เสริมศักดิ์                   หงษ์จินดา

11.   พ.อ.หญิง ผศ.พรรณเพ็ญ       นาประดิษฐ์

28. พ.อ.สุธี                          รัตนาธรรมวัฒน์

12.   พ.ท.หญิง อนุสรา               วัฒนาจันทร์

29. พ.ท.ธานินทร์                   พิรุณเนตร

13.   พ.ท.หญิง ผศ.ดังใจ             สุวรรณกิตติ

30. พ.อ.เสกสรรค์                   ชายทวีป

14.   พ.ต.หญิง จิตรวีณา             มหาคีตะ

31. พ.ต.ปิติพัฒก์                    ชำนาญเวช

        15. ร.ท.หญิง สมกมล               ดลบันดาลโชค

32. พ.ท.ฐิติวัฒน์                    ช่างประดับ

15.   พ.ท.ศราวุธ                      จินดารัตน์

33. พ.ท.อนันดร                     วงศ์ธีระสุต

16.   ร.ท.อนุพงศ์                     กันธิวงค์

34. แพทย์หญิง วิภา                ธนาชาติเวทย์

17.   ร.ต.นวชัย                       เลิศวิวัฒน์พงษ์

 

 

ข้อมูลวิชาปรสิตวิทยาทางการแพทย์ (Medical Parasitology)
 
รหัส วพมปส 301      PCMPR 301    
 
วิชา ปรสิตวิทยาทางการแพทย์ (Medical Parasitology)       
 
หน่วยกิต 3 (1-4-3)
 
คำอธิบายรายวิชา
     
โรคปรสิตที่พบบ่อยในประเทศไทยที่เกิดจากโปรตัวซัว   พยาธิตัวกลม  พยาธิตัวแบน  สัตว์ขาปล้อง  ที่เป็นปรสิตนอก  ปรสิตใน  หรือเป็นพาหะนำโรคที่สำคัญทางการแพทย์  ความรู้แบบองค์รวมในด้านระบาดวิทยา   สัณฐานวิทยา     วัฏจักรชีวิต  ความสัมพันธ์ระหว่างโฮสต์กับปรสิต  พยาธิกำเนิด พยาธิสรีรวิทยาและพยาธิสภาพ   วิทยาภูมิคุ้มกัน   อาการและอาการแสดง  ทักษะพื้นฐานการวินิจฉัยทางปฏิบัติการปรสิต  การรักษาและเภสัชวิทยาของยารักษาโรค  รวมถึงการควบคุมป้องกันโรคปรสิตทั้งส่วนบุคคลและชุมชน
 
Common parasitic diseases in Thailand caused by protozoa, round worms, flat worms and arthropods (external and internal parasites or carriers). Holistic knowledge on epidemiology, morphology, life cycle, host-parasite relationship, pathogenesis, pathophysiology, pathology, immunology, signs and symptoms, basic skill for parasitological techniques, drug treatment, parasite control for both individuals and communities
 
เงื่อนไขของรายวิชา (Prerequisite) Cell biology 
 
ประเภทวิชา ปรีคลินิกบูรณาการ
 
ภาคการศึกษาที่เปิดสอน ภาคการศึกษาที่ 1 ในชั้นปีที่ 3
 
อาจารย์ผู้รับผิดชอบ คณาจารย์ภาควิชาปาราสิตวิทยา
 
ประมวลการเรียนรายวิชา (Course outline)
 
วัตถุประสงค์  หลังจบการเรียนการสอน  นพท. มีความสามารถในแต่ละด้าน ดังนี้ :
 
1. Cognitive domain  :
     1.1 อธิบายความสัมพันธ์ระหว่างโฮสต์และปรสิตได้
     1.2 อธิบายระบาดวิทยา การกระจายของโรคปรสิต และบอกถึงปัญหาของโรคปรสิต ที่เกิดขึ้นในประเทศไทยได้
     1.3 อธิบายได้ว่าโรคปรสิต ยังคงเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศไทย ซึ่งสามารถ ควบคุม ป้องกัน และรักษาโรคได้
     1.4 อธิบายวงจรชีวิต ของปรสิตแต่ละชนิด เพื่อนำไปสู่การป้องกันและควบคุมโรคได้
     1.5 อธิบายพยาธิกำเนิด พยาธิสภาพ อาการและอาการแสดง ภูมิคุ้มกันวิทยา รวมทั้งภาวะแทรกซ้อนของโรคที่เกิดจากปรสิตได้
     1.6 อธิบายหลักทั่วไปในการรักษาโรคปรสิต และเลือกใช้ยาได้ถูกต้องเหมาะสม
 
2. Psychomotor Domain  :
     2.1 เลือกวิธีการเก็บ การตรวจและวินิจฉัยสิ่งส่งตรวจในห้องปฏิบัติการทางปรสิตได้อย่างถูกต้องเหมาะสม
     2.2 เตรียมสิ่งส่งตรวจ(specimen)เพื่อการตรวจและวินิจฉัยเชื้อปรสิตทางห้องปฏิบัติการ ได้แก่ การทำ simple smear ,concentration technique และการย้อมสีใน fecal specimen ได้อย่างถูกต้องเหมาะสม
     2.3 ตรวจสิ่งส่งตรวจด้วยกล้องจุลทรรศน์ เพื่อวินิจฉัยและวิเคราะห์หาสาเหตุของโรคได้ด้วยตัวเอง ตลอดจนสามารถจำแนกชนิดของเชื้อที่พบได้อย่าง ถูกต้องเหมาะสม
 
3. Affective domain:
     3.1  ตระหนักว่า โรคปรสิตเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศไทย ซึ่งจำเป็นต้อง   ควบคุม  ป้องกันอย่างจริงจัง  และให้การรักษาผู้ป่วยแบบองค์รวม (holistic approach)
     3.2  ตระหนักถึงอันตรายและความสูญเสียทางเศรษฐกิจอันเกิดจากโรคปรสิต โดยมีเจตคติที่ดีในการนำความรู้ไปแก้ปัญหาทั้งในระดับบุคคลและชุมชน และถือเป็นภารกิจที่สำคัญในการจำกัดการแพร่ระบาดของโรคและกำจัดโรคทางปรสิตให้หมดไปจากประเทศไทย
     3.3  ให้คำแนะนำแก่ประชาชนในการป้องกันโรคทั้งส่วนบุคคลและชุมชนได้ โดยสามารถอธิบายและปฏิบัติการด้านการควบคุมป้องกันโรคทางปรสิต ได้
 
ประสบการณ์การเรียนรู้ : ประกอบด้วย
1. การบรรยาย :  เป็นการเน้น Two way communication โดยมีการบรรยาย และซักถาม  มีการแจกเอกสารคำสอน  เอกสารประกอบการสอนเพื่อให้ นพท. มีโอกาสศึกษาล่วงหน้า    
 
2. ปฏิบัติการ :  มีการผสมผสานการเรียนการสอนในรูปแบบต่างๆ ดังนี้
     2.1 Demonstration เป็นการตั้งแสดงปรสิตระยะ (stage) ต่างๆ ที่พบจริงใน OPD, IPD และในสิ่งส่งตรวจ    เพื่อเสริมความเข้าใจเกี่ยวกับรูปร่างลักษณะ  โดยเน้นลักษณะสำคัญที่บ่งชี้ให้วินิจฉัยได้
     2.2  Laboratory Practice ฝึกทักษะทางห้องปฏิบัติการโดยเน้นในเรื่องวิธีการวินิจฉัย (Diagnostic methods) ที่ นพท. สามารถนำไปปฏิบัติงานได้จริง เมื่อขึ้นปฏิบัติงานบนหอผู้ป่วย
     2.3 group discussion จะกระทำภายหลังจบปฏิบัติการแต่ละกลุ่มพยาธิ  (nematode, trematode, cestode, protozoa, entomology ) โดยถือเป็นformative evaluation
 
3. ศึกษาด้วยตนเอง (SDL)
     3.1  CAI & Formative evaluation
     3.2  Small group discussion จาก case discussion
     3.3 PBL เพื่อให้ นพท. ใช้เวลาศึกษาด้วยตนเอง  ฝึกฝนทักษะในการอภิปราย  ทำงานกลุ่ม  ฝึกการพูดหน้าชั้น  โดยมีการแบ่งกลุ่ม   จัดชั่วโมง Facilitator หรือ Tutorial,  SDL  และบรรยายสรุปในหัวข้อที่สำคัญ
ว.ด.ป. เวลา สถานที่ หัวข้อ บรรยาย
(ช.ม.)
ปฏิบัติการ
(ช.ม.)
SDL
(ช.ม.)
อาจารย์ผู้สอน  
11/08/2558 10:30 - 11:00 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1 Food-borne nematode (Capillaria) 1 พล.ต.หญิง ศ. เสาวนีย์ ลีละยูวะ
18/08/2558 08:10 - 10:00 ศสท. ชั้น 8 Trichuris, Enterobius (CAI) 2 พอ.หญิง ผศ.ปานจิต ธรรมศรี
10:00 - 13:30 ห้องบรยาย 2 ชั้น 1 Case Discussion (strongyloidiasis) 3 พ.ต.พันเลิศ ปิยะราช
13:30 - 16:30 ห้อง Lab ชั้น 3 Lab Intestinal nematode 3 พ.ต.พันเลิศ ปิยะราช
21/08/2558 13:00 - 15:30 ห้องบรยาย 2 ชั้น 1 Presentation (Case Discussion I) 3 พ.ต.พันเลิศ ปิยะราช
25/08/2558 08:10 - 09:30 ห้องบรยาย 2 ชั้น 1 Tissue Nematode (Trichinella, Gnathostoma, Filaria) 2 พ.อ.หญิง ผศ.ปานจิต ธรรมศรี
10:00 - 12:00 ศสท. ชั้น 8 Angiostrongylus, Lava migrans 2 พอ.หญิง ผศ.ปานจิต ธรรมศรี
13:00 - 17:00 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1 Qualitative & Quantitative Stool Examination Lab Tissue nematode 4 พ.อ.หญิง ผศ.ปานจิต ธรรมศรี
27/08/2558 08:10 - 09:30 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1 Immunoparasitology 2 พล.ต.หญิง ศ.เสาวนีย์ ลีละยูวะ
13:00 - 14:00 ห้องบรยาย 2 ชั้น 1 Phylum Platyhelminthes Introduction to Cestode Taenia&Cysticercus 1 พ.ต.พันเลิศ ปิยะราช
28/08/2558 14:00 - 16:00 ศสท. ชั้น 8 Other tapeworm (CAI) 2 พ.ต.พันเลิศ ปิยะราช
31/08/2558 08:10 - 09:00 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1 Introduction to Trematode Food-borne trematode : Fasciolopsis 1 พ.ต.พันเลิศ ปิยะราช
09:00 - 09:30 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1 Blood- fluke : Schistosome 1 พล.ต.หญิง ศ.เสาวนีย์ ลีละยูวะ
10:00 - 14:00 ศสท. ชั้น 8 Paragonimus, Fasciola Heterophyids (CAI) 3 พ.ต.พันเลิศ ปิยะราช
14:00 - 16:30 ศสท. ชั้น 8 Case Discussion II (Opisthorchis) 3 พ.ต.พันเลิศ ปิยะราช
02/09/2558 08:10 - 12:00 ห้อง Lab ชั้น 3 Lab Cestode & trematode 4 พ.ต.พันเลิศ ปิยะราช
03/09/2558 13:00 - 15:30 ห้องบรยาย 2 ชั้น 1 Presentation (Case Discussion II) 3 พ.ต.พันเลิศ ปิยะราช
15:30 - 16:30 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1 Antihelminthic Drug 1 พ.อ.ศ.มฑิรุทธ มุ่งถิ่น
04/09/2558 13:00 - 15:00 ห้อง Lab ชั้น 3 Lab review (helminthes) 2 พ.อ.หญิง ผศ.ปานจิต ธรรมศรี
15:00 - 17:00 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1 FORMATIVE EXAMINATION 2 ชม. พ.ต.พันเลิศ ปิยะราช
08/09/2558 08:10 - 10:00 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1 Phylum Protozoa Introduction to Protozoology (Entamoeba histolyica, Free living amoeba) 2 พ.อ.ศ. มฑิรุทธ มุ่งถิ่น
10:00 - 11:30 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 2 Ciliate & flagellate protozoa 2 พล.ต.หญิง ศ. เสาวนีย์ ลีละยูวะ
11:30 - 14:00 ศสท. ชั้น 8 Other amoeba (CAI) 2 พ.อ.ศ. มฑิรุทธ มุ่งถิ่น
14:00 - 17:00 ห้อง Lab ชั้น 3 Lab amoeba 3 พ.อ.ศ.มฑิรุทธ มุ่งถิ่น
09/09/2558 08:10 - 10:00 ห้อง Lab ชั้น 3 Lab ciliate & flagellate protozoa 2 พ.อ.ศ.มฑิรุทธ มุ่งถิ่น
10:00 - 12:00 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1 Parasitic infections in Immunocompromised host 2 พ.อ.ศ.มฑิรุทธ มุ่งถิ่น
10/09/2558 13:00 - 13:00 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1 Clinical Manifestation in Parasitic Infections 1 พ.อ.ศ.มฑิรุทธ มุ่งถิ่น
14:00 - 15:00 ห้อง Lab ชั้น 3 Lab Opportunistic protozoa 1 พ.ต.พันเลิศ ปิยะราช
11/09/2558 00:00 - 00:00 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1 Antiprotozoal Drug 1 พ.อ.ศ.มฑิรุทธ มุ่งถิ่น
08:10 - 12:00 ห้องประชุมสดศรี ชั้น 1/ห้อง Lab ชั้น 3 EXAMINATION I ๒ ชม LAB EXAMINATION I (Helminthology) ๒ ชม พ.อ.หญิง ผศ.ปานจิต ธรรมศรี
14:00 - 17:00 ศสท. ชั้น 8 - Introduction to Med. Entomology & Med. Importance - Ectoparasitic diseases : scabies, pediculosis (CAI) 3 พ.อ.หญิง ผศ.ปานจิต ธรรมศรี
14/09/2558 08:10 - 09:00 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1 Venomous arthropods :bite & sting 1 พ.อ.ศ.มฑิรุทธ มุ่งถิ่น
09:00 - 12:00 ห้อง Lab ชั้น 3 Lab Entomology 3 พ.อ.หญิง ผศ.ปานจิต ธรรมศรี
13:00 - 14:00 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1 Introduction to PBL 1 พ.อ.ศ.มฑิรุทธ มุ่งถิ่น
14:00 - 15:30 ห้อง LRC ชั้น 3 PBL Tutorial 1 2 Facilitator (tutor)
15:30 - 17:30 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1/ห้อง LRC ชั้น 3 PBL SDL 2 คณาจารย์ ภปส.กศ.วพม.
15/09/2558 08:10 - 10:00 ห้อง Lab ชั้น 3 Lab review ,small group, Lab quiz (Protozoa and Entomology) 2 พล.ต.หญิง ศ.เสาวนีย์ ลีละยูวะ และคณะ
10:00 - 12:00 ห้อง Lab ชั้น 3 Lab Demonstration & Lab Practic 2 พ.ต.พันเลิศ ปิยะราช และคณะ
13:00 - 15:00 ห้อง LRC ชั้น 3 PBL– Tutorial 2 2 Facilitator (tutor)
15:00 - 16:30 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1 PBL (พบ Resource person) 2 พ.อ.ศ.มฑิรุทธ มุ่งถิ่น
16/09/2558 08:10 - 10:00 ห้อง Lab ชั้น 3 PBL Lab Practice 2 พ.ต.พันเลิศ ปิยะราช และคณะ
10:00 - 12:00 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1/ห้อง LRC ชั้น 3 PBL SDL 2 คณาจารย์ ภปส.กศ.วพม.
13:00 - 15:00 ห้อง LRC ชั้น 3 PBL– Tutorial 3 2 Facilitator (tutor)
15:00 - 17:00 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1 PBL (พบ Resource person) 2 พ.อ.ศ.มฑิรุทธ มุ่งถิ่น
17/09/2558 08:10 - 09:00 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1 PBL (พบ Resource person) 1 พ.อ.ศ.มฑิรุทธ มุ่งถิ่น
09:00 - 10:00 ห้อง Lab ชั้น 3 PBL Lab quiz 1 พ.ต.พันเลิศ ปิยะราช และคณะ
10:00 - 12:00 ห้องบรรยาย 2 ชั้น 1 FORMATIVE EXAMINATION II 2 ชม. พ.อ.ศ.มฑิรุทธ มุ่งถิ่น
18/09/2558 13:00 - 17:00 ห้องประชุมสดศรี ชั้น 1/ห้อง Lab ชั้น 3 EXAMINATION II ๒ ชม. LAB EXAMINATION I I๒ ชม. (Protozoa-Entomo.- PBL) พล.ต.หญิง ศ.เสาวนีย์ ลีละยูวะ และคณะ
การประเมินผลสำหรับ นพท.วพม.  ปี 3  
 
 
          
                                                                     
  • Formative Examination  2  ครั้ง
ไม่คิดคะแนน
  • Lab Qualitative – Quantitative, Report
2.0%
  • Quiz 4 ครั้ง
4.0%

Quiz 1  Simple smear for nematode  (0.5%)

 

Quiz 2 Simple smear for trematode & cestode (0.5%)

 

Quiz 3  Simple smear for Protozoa (1.0%)

 

Quiz 4  Thick & Thin blood film (1.0%)

 
  • Parasitology Examination I (Helminthes)
 

Lecture

30%

Lab

15%

case discussion I and II

3%
  • Parasitology Examination II (Protozoa, Trop. Med., Entomology & PBL)
 

Lecture

25%

Lab

15%

PBL Process

6%

Total

100
                                        
 
 

คะแนนต่ำสุดที่จะสอบผ่านรายวิชานี้ (MPL = minimum passing level)  คือ  60%

ถ้าคะแนนรวมทั้งวิชาต่ำกว่า  60%  ให้สอบแก้ตัวใน Part ที่ไม่ผ่าน 

การสอบแก้ตัวต้องได้ไม่ต่ำกว่า 60% ด้วยข้อสอบอัตนัย (essay type) 

สำหรับคะแนน Process ของ PBL และ Case Discussion  แม้คะแนนจะเป็น 9% จากคะแนนทั้งวิชา 100%    
แต่ถ้าไม่ผ่านเกณฑ์ 60% (5.4 ใน 9) ต้องเรียนซ้ำทั้งรายวิชา

 


เอกสารอ้างอิง

 

1. Markel, E.K., John, D.T. and Kroloski, W.A. 2006 Medical Parasitology, ninth edition. W.B. Saunders Company, Philadelphia.

2. ประยงค์ ระดมยศ, สุวณี คีภเวชย์ และศรชัย หลูอารีย์สุวรรณ ตำราปาราสิตวิทยาทางการแพทย์   2539 ศูนย์หนังสือจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 

3. Schmidt G.D. and Roberts L.S. 2004 Foundations of Parasitology; seventh edition, McGraw Hill

4. Garcia, 2006, Diagnostic Medical Parasitology, ASM Press, 5th edition

5. Guerrant, Walker, Weller, 2006, Tropical Infectious Diseases Principles, Pathogens &    Practice (Vol I&II), Churchill Livingston, 2nd edition

6. Strickland, 2000, Hunter’s Tropical Medicine and Emerging Infectious Diseases, W.B. Saunders, 8th edition

7. Gutierrez, 1999, Diagnostic Pathology of Parasitic Infections: with Clinical Correlations, Oxford University Press

8. Gillespie & Pearson, 2001, Principles and Practice of Clinical Parasitology, Wiley, Jone & Sons Inc.

9. Leventhal, Cheadle, Hoffman, 2002, Medical Parasitology: A Self-Instructional Text,Davis FA, 5th edition

10. Bogitsh, Cheng, 1998, Human Parasitology, W.B. Saunders, 2nd edition

11. Cook, 2009, Manson’s Tropical Diseases, 22 nd edition 

12. http://dpd.cdc.gov/dpdx/Default.htm

13. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi

www.google.co.th